Γιώργος Λάνθιμος: “Στη φωτογραφία δεν υπάρχει το απόλυτο σχήμα που έχει ο κινηματογράφος, υπάρχει ελευθερία” 

χαρακτηρίζονται από ένταση και στροβιλίζουν τον θεατή σε μια δίνη, κρατώντας τον σε μια μόνιμη εγκεφαλική εγρήγορση, οι φωτογραφίες του Γιώργου Λάνθιμου, είτε απεικονίζουν τα παρασκήνια των γυρισμάτων της “Βουγονίας” και του “Poor Things” είτε τοπία, ανθρώπους, αστικές στιγμές, δέντρα και νησιώτικους βράχους, εκπέμπουν ησυχία. Πολλές είναι ασπρόμαυρες. Άλλες είναι στοχαστικές ή μελαγχολικές, άλλες ονειρικές ή απόκοσμες, ορισμένες δίνουν μια υπόσχεση χαράς, όλες όμως σε καλούν να ησυχάσεις, να νιώσεις και να σκεφτείς χωρίς βιασύνη. Θα μπορούσε κανείς να πει ότι η έκθεση “Yorgos Lanthimos: Photographs”, που παρουσιάζεται στο -1 της Στέγης, αποκαλύπτει μια άλλη, πιο γαλήνια πτυχή του δημιουργού που μέχρι τώρα έχεις στο μυαλό σου. Ειδικά όσον αφορά το υλικό που τραβήχτηκε στην Ελλάδα, δεν σου είναι καθόλου δύσκολο να τον φανταστείς σε μια μοναχική βόλτα στην Αθήνα ή σε κάποιο άλλο σημείο της χώρας, να σταματά ξαφνικά επειδή κάτι, που για όλους τους άλλους θα περνούσε απαρατήρητο, του τράβηξε απρόσμενα την προσοχή και τον ενέπνευσε για μια σκέψη και ένα κλικ. 

Τι ήταν αυτό που οδηγεί έναν καλλιτέχνη που δημιουργεί εδώ και χρόνια μέσα από τον κινηματογραφικό φακό και την κινούμενη εικόνα στο να αποτυπώσει μια στιγμή στατική, όπως συμβαίνει με τη φωτογραφία;  

“Και το σινεμά και η φωτογραφία ξεκινούν τεχνικά από το ίδιο πράγμα”, μας είπε ο σκηνοθέτης στη διάρκεια της συνέντευξης τύπου που πραγματοποιήθηκε στην Κεντρική Σκηνή της Στέγης, λίγο πριν τα εγκαίνια της έκθεσής του. “Στη σχολή κινηματογράφου μαθαίνεις από την πρώτη στιγμή ότι ένα κινηματογραφικό δευτερόλεπτο περιλαμβάνει 24 φωτογραφίες. Πρώτα φωτογραφία μαθαίνεις, δηλαδή, απλώς τότε δεν ήξερα ότι θα με ενδιέφερε τόσο. Σιγά-σιγά, όμως, μέσα από τη διαδικασία του σινεμά, στο οποίο έπρεπε ούτως ή άλλως να τη χρησιμοποιώ, ανακάλυψα ότι μου έδινε και μια άλλη διέξοδο κατά τη διάρκεια της δημιουργίας των ταινιών μου. Και άρχισα να την αγαπώ όλο και περισσότερο. Πολύ σημαντικό είναι ότι μπορείς να είσαι μόνος σου και να περπατάς με μια φωτογραφική κάμερα στα χέρι χωρίς να χρειάζεται να έχεις κάτι συγκεκριμένο στο μυαλό σου ή να πρέπει να κάνεις κάτι. Υπάρχει ελευθερία. Μια φωτογραφία μπορεί να έχει μία σημασία και πολλές μαζί μπορεί να έχουν μια άλλη σημασία και αξία. Δεν υπάρχει αυτό το απόλυτο σχήμα που έχει ο κινηματογράφος, αυτή η δομή η οποία από τη στιγμή που τελειώνεις ένα κινηματογραφικό έργο παραμένει αναλλοίωτη. Με τη φωτογραφία, όμως, μπορείς να φτιάξεις ένα βιβλίο, να κάνεις μια έκθεση, να παρουσιάσεις ένα άλλο αφήγημα. Και επίσης, μου αρέσεις η πρακτική σχέση με το μέσον- οι φωτογραφικές μηχανές, ο σκοτεινός θάλαμος, το να εμφανίζω φιλμ και να τυπώνω φωτογραφίες. Μου αρέσει η αμεσότητα της δημιουργικής αυτής διαδικασίας, η άμεση ικανοποίηση που σου προσφέρει”.

Ποιες ήταν οι πρώτες εικόνες που αποτυπώθηκαν στο μυαλό του, από την εποχή που ήταν παιδί; “Η μνήμη μου δεν είναι σπουδαία”, απάντησε χαμογελώντας ο Γιώργος Λάνθιμος. “Πράγματι, όμως, κάθε σημαντική ανάμνηση στη ζωή μου συμπυκνώνεται σε μια εικόνα”.

Όσο για το ασπρόμαυρο, του άρεσε ανέκαθεν, μας λέει. Και όταν άρχισε να φωτογραφίζει στην Ελλάδα, μετά από δέκα χρόνια απουσίας, δεν ήθελε τα χρώματα της τουριστικής καρτ ποστάλ να αποσπάσουν το βλέμμα από το ίδιο το αντικείμενο που αιχμαλώτιζε ο φακός του. Όταν, λοιπόν, βρίσκεται στην χώρα του με τη φωτογραφική του μηχανή, σχεδόν πάντα έχει μαζί του ασπρόμαυρο φιλμ. 

Η έκθεση “Yorgos Lanthimos: Photographs”, που θα διαρκέσει έως τις 17 Μαΐου, συγκεντρώνει τέσσερις σειρών έργων, με συνολικά 182 φωτογραφίες του από την τελευταία πενταετία. Περιλαμβάνει τρεις φωτογραφικές σειρές που γεννήθηκαν μέσα από τους χώρους των ταινιών του, ενώ το τέταρτο σύνολο, οι φωτογραφίες που τραβήχτηκαν στην Ελλάδα, παρουσιάζεται για πρώτη φορά παγκοσμίως. Την επιμέλεια υπογράφει ο εκδότης και επιμελητής φωτογραφικών έργων Μάικλ Μακ, ενώ ο αρχιτεκτονικός σχεδιασμός του χώρου είναι του Λουκά Μπάκα. Στα εγκαίνια της έκθεσης παρουσιάστηκε και το νέο φωτογραφικό βιβλίο του Λάνθιμου “viscin” (2026).