Αλήθεια, ποιος γνωρίζει τους κορυφαίους σεναριογράφους του Χόλιγουντ πέρα από τους επαγγελματίες του χώρου και τους φανατικούς σινεφίλ; Μάλλον κανένας. Και αυτό είναι λογικό, όταν οι ταινίες από τη Μέκκα του
Ένας από τους ελάχιστους σεναριογράφους, απ’ αυτούς που ξέφυγαν από την αφάνεια, ήταν ο θρυλικός πλέον Ντάλτον Τράμπο. Σπουδαίος γραφιάς, που συνέδεσε το όνομά του με κλασικές ταινίες, ακόμη και όταν παρέμενε αόρατος, υπογράφοντας με ψευδώνυμο – και η Αμερικάνικη Ακαδημία Κινηματογράφου έψαχνε να βρει μάταια κάποιον να δώσει το Όσκαρ, όπως έγινε με το «The Brave One» το 1957 – ή έχοντας ασήμαντους σεναριογράφους να γίνονται η βιτρίνα του. Ο λόγος που παρέμεινε για περισσότερα από δέκα χρόνια στο περιθώριο της κινηματογραφικής βιομηχανίας, ήταν οι πολιτικές του πεποιθήσεις.
Το όνομά του συνδέεται άμεσα με τον Μακαρθισμό και το κυνήγι μαγισσών, που επισήμως διήρκεσε από το 1947 έως το 1957, καθώς στην πιο ζοφερή εποχή της σύγχρονης αμερικάνικης ιστορίας, θεωρήθηκε «εχθρός» του έθνους, λόγω της κομμουνιστικής του ιδεολογίας και το βασικότερο τής σθεναρής του στάσης απέναντι στην αντικομμουνιστική υστερία και την τρέλα ενός συστήματος εξουσίας που έβλεπε παντού εχθρούς, προδότες, πράκτορες της Σοβιετικής Ένωσης. Φιλελεύθεροι (αριστεροί της εποχής στις ΗΠΑ) και κομμουνιστές, στον χώρο του θεάματος, θεωρήθηκαν επικίνδυνοι γιατί ήρθαν σε κόντρα με τις ιδεοληψίες των υπερσυντηρητικών πολεμοχαρών και σπάζοντας τα στερεότυπα περί «αμερικάνικου τρόπου ζωής» ή του «αμερικάνικου ονείρου».
Συμπληρώνοντας 50 χρόνια από τον θάνατό του (10 Σεπτεμβρίου 1976) και σε μια περίεργη έως απίστευτη συγκυρία, είναι ευκαιρία να στρέψουμε τα φώτα πάνω στον Ντάλτον Τράμπο, τον σεναριογράφο, που μπήκε στη «μαύρη λίστα» του Χόλιγουντ, από τους πρόθυμους έως και υπερσυντηρητικούς κύκλους των μεγάλων στούντιο, διώχθηκε σκληρά, έμεινε στη φυλακή για έναν χρόνο, αυτοεξορίστηκε στο Μεξικό, αναγκάστηκε να γίνει «αόρατος», να χάσει φίλους και συνεργάτες.
Από τον Πεταλούδα μέχρι τον Σπάρτακο
Ο Τράμπο, όμως, είναι αυτός που υπέγραψε και τα σενάρια φημισμένων ταινιών, όπως «Ο Πεταλούδας», «Ο Ασύλληπτος Επαναστάτης», «Έξοδος» και «Σπάρτακος», με την τελευταία, αν και γυρισμένη το 1959, η ουρά του Μακαρθισμού να τον κυνηγά ακόμη. Και θα αναφερθεί στους συντελεστές μόνο μετά τη δραστική και θαρραλέα παρέμβαση του πρωταγωνιστή και παραγωγού, του αριστουργηματικού πολυδάπανου έπους, Κερκ Ντάγκλας.
Αρχίζει να γράφει
Ο Τζέιμς Ντάλτον Τράμπο, γεννήθηκε στις 9 Δεκεμβρίου του 1905 στο Μοντρόουζ του Κολοράντο, από φτωχή οικογένεια μεταναστών, ενώ ακόμη πριν τελειώσει το σχολείο άρχισε να δουλεύει ως δημοσιογράφος σε τοπικές εφημερίδες. Μετά την αποφοίτησή του από το Πανεπιστήμιο του Κολοράντο, συνέχισε να δημοσιογραφεί και το 1926 μετακόμισε στο Λος Άντζελες, για να συνεχίσει τις σπουδές του, ενώ αρθρογραφούσε παράλληλα σε διάφορα έντυπα και δούλευε σε σκληρές δουλειές.
Χτενίζοντας σενάρια
Το 1935, εξέδωσε το πρώτο του μυθιστόρημα «Eclipse», ενώ δυο χρόνια αργότερα μπήκε στον κινηματογράφο, καθώς προσλήφθηκε από την Warner Bros, για να διαβάζει θεατρικά και λογοτεχνικά έργα, τα οποία θα μπορούσαν να γίνουν ταινίες. Το 1939 άρχισε να «χτενίζει» σενάρια και την ίδια χρονιά αναφέρεται για πρώτη φορά ως σεναριογράφος στο χαμηλού προϋπολογισμού φιλμ «Road Gang».
Ο Τζόνι Πήρε τ’ Όπλο του
Την ίδια χρονιά, όμως, έγραψε και το πιο γνωστό μυθιστόρημά του, το αντιπολεμικό «Ο Τζόνι Πήρε τ’ Όπλο του», που μετέφερε ο ίδιος το 1971 στον κινηματογράφο, συνταράσσοντας το κοινό και κερδίζοντας το Μέγα Βραβείο στις Κάννες, στη μοναδική του σκηνοθετική απόπειρα. Για τους νεότερους, υπενθυμίζεται ότι το στόρι θέλει έναν νεαρό, βαριά τραυματισμένο στο πεδίο της μάχης του Α’ Παγκόσμιου Πολέμου, να ξυπνά σε ένα νοσοκομείο ζωντανός νεκρός. Χωρίς χέρια, πόδια και πρόσωπο. Δεν ακούει, δεν βλέπει, δεν μπορεί να μιλήσει ή να γευτεί, παρά μόνο να αισθανθεί τις δονήσεις. Έχει, όμως, τη θέληση να επικοινωνήσει, κάτι που καταλαβαίνει μία νοσοκόμα. Ένα σπουδαίο αντιπολεμικό έργο, αλλά και ένας σπαραχτικός ύμνος στην αδάμαστη θέληση της ανθρώπινης φύσης για ζωή. Η ταινία έκανε να πλαντάξει στο κλάμα ακόμη και ο πιο ψυχρός θεατής, βλέποντας τους Τίμοθι Μπότομς, Κάθι Φιλντς, Τζέισον Ρόμπαρντς και Ντόναλντ Σάδερλαντ να ερμηνεύουν τους κύριους ρόλους του δυσβάστακτου στόρι. Στα αξιοσημείωτα, ο μέγας Λουίς Μπουνιουέλ συνυπογράφει το σενάριο.
Ακριβοπληρωμένος
Τη δεκαετία του ‘40 ο Τράμπο αναδείχθηκε σε έναν από τους αποτελεσματικότερους σεναριογράφους και ο πιο ακριβοπληρωμένος στο Χόλιγουντ, μετά τις επιτυχίες του στις ταινίες
«Το Δράμα μιας Γυναίκας» (η πρώτη του υποψηφιότητα για Όσκαρ σεναρίου), του Σαμ Γουντ, «Τριάντα δευτερόλεπτα πάνω από το Τόκιο», του Μέρβιν ΛεΡόι και «Τα αμπέλια μας έχουν μαλακά σταφύλια», του Ρόι Ρόουλαντ.
Δηλωμένος αντιφασίστας
Κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, ο Τράμπο, που ποτέ δεν έκρυψε τις ιδεολογικές του αντιλήψεις και τη συμπάθειά του στο κομμουνιστικό κόμμα των ΗΠΑ, θα ενταχθεί στο κίνημα αντιφασιστών και αντιναζιστών, στο οποίο συμμετείχαν και δημοκράτες. Ήταν υπέρ της συμμετοχής των ΗΠΑ στον πόλεμο, εν αντιθέσει με την επίσημη τότε θέση των Ηνωμένων Πολιτειών, κάτι που θα αλλάξει άρδην, μετά την επίθεση των Ιαπώνων στο Περλ Χάρμπορ. Η αμερικάνικη κοινή γνώμη δεν ήθελε και πολύ για να βρεθεί σε υστερία.
Ψυχροπολεμική υστερία
Ο πόλεμος τέλειωσε, όχι όμως και η υστερία. Αυτή τη φορά βρέθηκε άλλος εχθρός και αυτός ήταν η Σοβιετική Ένωση, που όπως αναμενόταν, λόγω και της αποφασιστικής της και καθοριστικής στάσης της για τη νίκη των συμμαχικών δυνάμεων, βγήκε η κερδισμένη του πολέμου. Έτσι, τον Ιούλιο του 1946 κι ενώ η Αμερική έμπαινε στην ψυχροπολεμική περίοδο, ο εκδότης του πασίγνωστου κινηματογραφικού περιοδικού «The Hollywood Reporter», Μπιλ Γουίλκερσον, σε άρθρο του με τίτλο «Μια ψήφος για τον Στάλιν» κατονόμασε προσωπικότητες του Χόλιγουντ ως συμπαθούντες τον κομμουνισμό, ανάμεσά τους και τον Ντάλτον Τράμπο, εκκινώντας ένα κυνήγι μαγισσών στο Χόλιγουντ.
Άρνηση και κόψιμο
Το 1947, το Αμερικανικό Κογκρέσο κάλεσε τον Τράμπο να καταθέσει ενώπιον της Επιτροπής Αντιαμερικανικών Δραστηριοτήτων, η οποία διερευνούσε τους δεσμούς του χώρου του θεάματος με το κομμουνιστικό κόμμα. Ο Τράμπο αρνήθηκε να καταθέσει, υποστηρίζοντας ότι η επιτροπή καταστρατηγεί τη συνταγματικά κατοχυρωμένη ελευθερία συνείδησης. Έτσι, μαζί με άλλους εννέα, μπήκε στην περίφημη «Μαύρη Λίστα», η οποία πήρε διαστάσεις τηλεφωνικού καταλόγου με τα χρόνια. Λίγο μετά, βρέθηκε στη φυλακή για 11 μήνες και κομμένος από το Χόλιγουντ για πάνω από δέκα χρόνια.
Γράφοντας στο Μεξικό
Μετά την αποφυλάκισή του, ο Τραμπ, μαζί με την οικογένειά του – είχε προλάβει να παντρευτεί με την Κλίο Φίντσερ, με την οποία απέκτησε τρία παιδιά- αυτοεξορίζεται στο Μεξικό, συνεχίζοντας να γράφει σενάρια για περίπου 30 ταινίες, αλλά χωρίς την υπογραφή του. Μάλιστα, με αφορμή το πρώτο του Όσκαρ, στο φιλμ «The Brave One», όπου δεν εμφανίστηκε ποτέ ο σεναριογράφος στην τελετή, η κοσμικογράφος του Χόλιγουντ και φανατική αντικομμουνίστρια Χέντα Χόπερ, ξεκινά μια εκστρατεία ανακάλυψης των σεναριογράφων που δουλεύουν κρυφά, σε συνεργασία με τα στούντιο.
Αθάνατο ρομάντζο
Στο πάντα φιλόξενο, ειδικά για κυνηγημένους, Μεξικό, έγραψε ορισμένα από τα καλύτερα σενάριά του, που διακρίνονταν για την αγάπη του για τους αδύναμους, την υπεράσπιση των κοινωνικών δικαιωμάτων, το αντιπολεμικό τους πνεύμα, αλλά και την πνευματώδη ατάκα, το πολιτικό σχόλιο. Κορυφαία του στιγμή το σενάριο για την πανέμορφη ρομαντική κομεντί, του σπουδαίου σκηνοθέτη Γουίλιαμ Γουάιλερ, «Διακοπές στη Ρώμη», με τον έξοχο Γκρέκορι Πεκ και την ανερχόμενη ακόμη Όντρεϊ Χέπμπορν, που έγινε άμεσα σταρ παγκόσμιας εμβέλειας. Η αριστουργηματική σκηνοθεσία και το βραβευμένο με Όσκαρ Master Class σενάριο του Τράμπο, μας χάρισαν ένα εξαίσιο μελαγχολικό ρομάντζο και ένα αθάνατο φινάλε.
Αποκατάσταση
Ο Ντάλτον Τράμπο, πρόλαβε να δει το όνομά του πλήρως αποκατεστημένο, με την επανένταξή του στην Ένωση Σεναριογράφων Αμερικής. Εκεί, σε μια ιστορική ομιλία, αναφερόμενος στον Μακαρθισμό, είχε υποστηρίξει ότι «δεν υπήρχαν απλοϊκοί ήρωες ή προδότες, αλλά μόνο θύματα ενός συλλογικού παραληρήματος φόβου».