Ο υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, Κυριάκος Πιερρακάκης, αιτήθηκε στην Κομισιόν την επέκταση του πεδίου εφαρμογής της εθνικής ρήτρας διαφυγής ώστε να συμπεριληφθούν μέτρα τα οποία ενισχύουν την ενεργειακή αυτάρκεια της
Αίτημα για την ενεργοποίηση της ρήτρας διαφυγής για την ενεργειακή ανθεκτικότητα της χώρας υπέβαλε προς την Ευρωπαϊκή Επιτροπή την περασμένη Πέμπτη ο υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, Κυριάκος Πιερρακάκης.
Πρόκειται για την επέκταση της ήδη υφιστάμενης εθνικής ρήτρας διαφυγής για την άμυνα στο πεδίο της ενέργειας, μια δυνατότητα που ενσωματώθηκε από την Κομισιόν στο spring package και εγκρίθηκε από το συμβούλιο των υπουργών Οικονομικών στις 11 Ιουνίου. Την πρωτοβουλία την είχε η Ιταλία και συγκεκριμένα η πρωθυπουργός Τζόρτζια Μελόνι.
Στις 26 Μαΐου έστειλε επιστολή στην πρόεδρο της Κομισιόν Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν ζητώντας επισήμως να επεκταθεί η εθνική ρήτρα ώστε να καλύπτει και ενεργειακές επενδύσεις. Το ιταλικό αίτημα στήριξε σθεναρά στην Κομισιόν αλλά και στο συμβούλιο ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης. Στο Eurogroup της 10ης Ιουνίου, που όπως συνήθως διχάστηκε ανάμεσα στους νότιους και στους υπέρμαχους της δημοσιονομικής ορθοδοξίας, ο εκπροσωπών τον Ελληνα υπουργό Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, Θάνος Πετραλιάς, συντάχθηκε με την ιταλική πρόταση. Ο Κ. Πιερρακάκης, που ως πρόεδρος του Eurogroup δεν μπορούσε να πάρει θέση, προσπάθησε και πέτυχε έναν συμβιβασμό στην κατεύθυνση της επέκτασης της ρήτρας.
Οι επενδύσεις που θα ενταχθούν στο ελληνικό αίτημα αναμένεται να ξεπεράσουν το 1 δισ. ευρώ έως το 2028 και θα καλυφθούν από εθνικούς πόρους. Οπως προβλέπουν οι οδηγίες που συμφωνήθηκαν σε ευρωπαϊκό επίπεδο για την επέκταση της ρήτρας, αυτές εξαιρούνται από το όριο αύξησης των καθαρών πρωτογενών δαπανών του ευρωπαϊκού πλαισίου οικονομικής διακυβέρνησης (δηλαδή από τον δημοσιονομικό κανόνα για τις δαπάνες) έως το 0,3% του ΑΕΠ ετησίως και έως 0,6% σωρευτικά έως το 2028. Οι σχετικές δαπάνες πάντως προσμετρώνται τόσο στο πρωτογενές αποτέλεσμα όσο και στο δημόσιο χρέος – η ευελιξία της επέκτασης αφορά μόνον τον κανόνα για τις δαπάνες. Σε κάθε περίπτωση, η υποβολή του ελληνικού αιτήματος υλοποιεί τη στρατηγική της κυβέρνησης και του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη για την ενίσχυση της ενεργειακής ανθεκτικότητας της χώρας στο ευρωπαϊκό πλαίσιο.
Οι επενδύσεις για την ενεργειακή ανθεκτικότητα θα περιλαμβάνουν έργα αποθήκευσης ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές (δηλαδή μπαταρίες), εξοικονόμησης ενέργειας σε κτίρια και εργοστάσια, ενεργειακής αναβάθμισης κτιρίων, καθώς και έργα υποδομών που συμβάλλουν στην ενίσχυση της ενεργειακής ανθεκτικότητας της χώρας (π.χ. διασύνδεση στα νησιά). Σύμφωνα με πληροφορίες, το πεδίο αυτών των επενδύσεων είναι πιθανόν να μπορεί να επεκταθεί και στον τομέα των μεταφορών.
Ποιες ακριβώς επενδύσεις ή προγράμματα προκρίνονται για να χρηματοδοτηθούν από κάθε χώρα περνούν και από την έγκριση της Κομισιόν. Για την Ελλάδα, η προετοιμασία των έργων έχει ήδη ξεκινήσει από τα συναρμόδια υπουργεία Οικονομικών, Ενέργειας και Περιβάλλοντος, Υποδομών και Μεταφορών και όποιο άλλο θα εμπλέκεται. Το χρονοδιάγραμμα και ο σχεδιασμός των επενδύσεων που θα ενταχθούν στην επέκταση της εθνικής ρήτρας διαφυγής θα δημοσιοποιηθούν το αμέσως επόμενο χρονικό διάστημα.
Λεπτομερής κατάλογος
Στο πλαίσιο των ανακοινώσεων, η Κομισιόν έχει καταρτίσει λεπτομερή κατάλογο με τις δράσεις που μπορούν να επιλέξουν οι χώρες για να τις χρηματοδοτήσουν. Σε αυτές εντάσσονται κυρίως επενδύσεις σε μεγάλα έργα: Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας, μπαταρίες αποθήκευσης ρεύματος που επιτρέπουν αξιοποίηση των ΑΠΕ ακόμα και όταν υπάρχει υπερπροσφορά παραγωγής, κάτι που αφορά σε μεγάλο βαθμό τα νησιά, ανάπτυξη, εκσυγχρονισμός και αναβάθμιση δικτύων ώστε να περιοριστούν οι απώλειες, ηλεκτρικές διασυνδέσεις και μεγάλες υποδομές ενέργειας.
Τα μέτρα όμως αφορούν και νοικοκυριά και επιχειρήσεις που επιδιώκουν να μειώσουν την κατανάλωση ορυκτών καυσίμων. Ετσι θα υπάρχουν σε προγράμματα η αλλαγή των συστημάτων θέρμανσης (π.χ. αντλίες θερμότητας και ηλιακά πάνελ στη θέση συστημάτων φυσικού αερίου ή πετρελαίου) και δράσεις ενεργειακής αυτονομίας, όπως είναι οι μπαταρίες για αποθήκευση της ενέργειας από τα φωτοβολταϊκά στη στέγη.
Η βασική ιδέα περιλαμβάνει ως επιλέξιμα όλα τα μέτρα που μειώνουν την εξάρτηση από ορυκτά καύσιμα. Το κρίσιμο στοιχείο, πάντως, δεν είναι μόνο το ύψος των επενδύσεων αλλά κυρίως η ερμηνεία που θα δώσει η Κομισιόν στον όρο «ενεργειακή ανθεκτικότητα» (energy resilience) που υπάρχει στην περιγραφή της ρήτρας διαφυγής. Εάν υιοθετηθεί μια ευρεία προσέγγιση, τότε θα μπορούν να χαρακτηριστούν επιλέξιμες περισσότερες παρεμβάσεις, δημιουργώντας μεγαλύτερη δημοσιονομική ευελιξία για την Ελλάδα. Αντίθετα, μια στενότερη ερμηνεία θα περιορίσει σημαντικά το περιθώριο αξιοποίησης της νέας ρήτρας.
Παράλληλα, η έγκριση του ελληνικού αιτήματος δεν θεωρείται τυπική διαδικασία. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα εξετάσει εάν οι προτεινόμενες επενδύσεις εξυπηρετούν πράγματι τους στόχους της ενεργειακής μετάβασης και της ενίσχυσης της ενεργειακής ασφάλειας της Ευρωπαϊκής Ενωσης, πριν δώσει το «πράσινο φως». Η διαδικασία πάντως θα είναι ταχεία και οι εγκρίσεις αναμένεται να εκδίδονται μέσα σε έναν μήνα.