Ξεκινά το 2027 το πρώτο κέντρο επιστροφής μεταναστών στην Αφρική

παράτυπων μεταναστών σε χώρες εκτός Ευρωπαϊκής Ενωσης. Μετά την ψήφιση της σχετικής διάταξης από τη Βουλή των Ελλήνων, το μεσημέρι της Πέμπτης στο περιθώριο του Συμβουλίου υπουργών Μετανάστευσης στο Λουξεμβούργο πραγματοποιήθηκε κλειστή συνάντηση του υπουργού Μετανάστευσης και Ασύλου, Θάνου Πλεύρη, με τους ομολόγους του από τη Γερμανία, την Αυστρία, την Ολλανδία και τη Δανία, με αντικείμενο την επιτάχυνση των διαδικασιών για τη δημιουργία κέντρων κράτησης μεταναστών εκτός ευρωπαϊκού εδάφους. Οι πέντε υπουργοί αποφάσισαν ότι εντός του 2026 θα έχουν υπογραφεί οι πρώτες συμφωνίες και ότι το πρώτο κέντρο θα λειτουργήσει εντός του 2027.

Η συνάντηση θεωρείται ιδιαίτερα σημαντική, καθώς για πρώτη φορά η συζήτηση δεν περιορίστηκε σε γενικές πολιτικές κατευθύνσεις, αλλά επικεντρώθηκε σε συγκεκριμένα βήματα υλοποίησης. Η πολιτική συμφωνία που επιτεύχθηκε σε ευρωπαϊκό επίπεδο για τον νέο κανονισμό επιστροφών δημιούργησε πλέον το απαραίτητο θεσμικό πλαίσιο, επιτρέποντας στις χώρες που πρωτοστατούν στο εγχείρημα να περάσουν στη φάση των διαπραγματεύσεων με τρίτες χώρες. Αν και ο συνολικός κανονισμός προβλέπεται να τεθεί σε πλήρη εφαρμογή σε περίπου έναν χρόνο, οι διατάξεις που αφορούν ειδικά τα κέντρα επιστροφής (return hubs) έχουν άμεση ισχύ, γεγονός που επιτρέπει ήδη την έναρξη των σχετικών διαβουλεύσεων.

Οι επαφές

Οι ίδιες πληροφορίες αναφέρουν ότι τα πέντε κράτη έχουν πλέον καταλήξει σε μια εξαιρετικά μικρή λίστα πιθανών χωρών υποδοχής. Τα ονόματα παραμένουν επτασφράγιστο μυστικό, καθώς καμία ευρωπαϊκή κυβέρνηση δεν επιθυμεί πρόωρες διαρροές που θα μπορούσαν να προκαλέσουν εσωτερικές πολιτικές αντιδράσεις στις ενδιαφερόμενες χώρες.

Το παρασκήνιο, ωστόσο, είναι έντονο. Σύμφωνα με αρμόδιες πηγές, ο Θ. Πλεύρης πραγματοποίησε τον προηγούμενο μήνα τουλάχιστον δύο διακριτικές συναντήσεις με αξιωματούχους αφρικανικών κρατών, κατά τις οποίες συζητήθηκαν οι δυνατότητες συμμετοχής τους στο εγχείρημα. Οι επαφές αυτές εντάσσονται σε μια ευρύτερη ευρωπαϊκή προσπάθεια προσέγγισης τρίτων χωρών. Μάλιστα, κυβερνητικές πηγές αφήνουν να εννοηθεί ότι με τουλάχιστον μία χώρα υπάρχει ήδη συμφωνία επί της αρχής, ενώ δεν αποκλείουν κοινή αποστολή υπουργών εντός του καλοκαιριού για την οριστικοποίηση των διαπραγματεύσεων.

Οι κόμβοι επιστροφών προορίζονται να φιλοξενούν όσους έχουν λάβει οριστική αρνητική απόφαση ασύλου και δεν είναι δυνατόν να επιστρέψουν άμεσα στις χώρες καταγωγής τους λόγω άρνησης συνεργασίας ή άλλων διπλωματικών και διοικητικών εμποδίων.

Στις Βρυξέλλες θεωρούν ότι το μέτρο μπορεί να λειτουργήσει ταυτόχρονα ως αποτρεπτικός μηχανισμός για νέες παράτυπες μεταναστευτικές ροές, αλλά και ως μέσο πίεσης προς τις χώρες προέλευσης ώστε να δέχονται ταχύτερα τους υπηκόους τους.

Η συζήτηση, μάλιστα, έχει αρχίσει να επεκτείνεται και στην πιθανότητα εξέτασης αιτημάτων ασύλου απευθείας σε τέτοιες εγκαταστάσεις, πρόταση που βρίσκει υποστηρικτές σε αρκετές ευρωπαϊκές πρωτεύουσες. Στην πράξη αυτό θα σήμαινε ότι όποιος εισέρχεται στη χώρα θα μπορούσε να απομακρυνθεί από αυτή πριν καν εξεταστεί η αίτηση ασύλου.

Για την Αθήνα, το εγχείρημα έχει ακόμη μεγαλύτερη σημασία λόγω των υποχρεώσεων που απορρέουν από τον Κανονισμό του Δουβλίνου.

Η κυβέρνηση θεωρεί ιδιαίτερα σημαντική τη συμφωνία που επετεύχθη το προηγούμενο διάστημα με τις βασικές χώρες δευτερογενών μετακινήσεων, βάσει της οποίας διαγράφηκαν όλες οι εκκρεμείς υποθέσεις επιστροφών του παρελθόντος. Αυτό σημαίνει ότι η Ελλάδα εισέρχεται στο νέο Σύμφωνο Μετανάστευσης και Ασύλου χωρίς συσσωρευμένες υποχρεώσεις επανεισδοχής που θα μπορούσαν να αφορούν εκατοντάδες χιλιάδες περιπτώσεις. Στην πράξη, Γερμανία, Γαλλία, Ολλανδία και Βέλγιο δεν θα επαναπροωθήσουν στη χώρα μας μετανάστες που έφθασαν στα εδάφη τους μέσω Ελλάδας μέχρι και τις 12 Ιουνίου 2026.

Στη συνέχεια, όμως, οι σχετικές υποχρεώσεις ενεργοποιούνται κανονικά. Επομένως, η δημιουργία των return hubs αντιμετωπίζεται από την ελληνική πλευρά ως ένα κρίσιμο εργαλείο διαχείρισης των μελλοντικών επιστροφών. Εφόσον το μοντέλο λειτουργήσει, θα μπορεί να απορροφήσει σημαντικό μέρος των περιπτώσεων που θα επιβάρυναν τα κράτη πρώτης γραμμής.

Το μέτωπο της Κρήτης

Οι ευρωπαϊκές αυτές διεργασίες εξελίσσονται σε μια περίοδο κατά την οποία οι μεταναστευτικές ροές προς την Ελλάδα εμφανίζουν δύο διαφορετικές εικόνες.

Στο ανατολικό Αιγαίο καταγράφεται μείωση που προσεγγίζει το 60%, με τις αφίξεις να κινούνται σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα. Αντίθετα, στην Κρήτη παρατηρείται αύξηση περίπου 20% κατά το πρώτο πεντάμηνο του έτους.

Στο υπουργείο Μετανάστευσης παρακολουθούν με ιδιαίτερη προσοχή τις εξελίξεις στη Λιβύη, κυρίως λόγω της παρουσίας πολύ μεγάλου αριθμού Σουδανών μεταναστών, αλλά και της αυξημένης κινητικότητας πολιτών από το Μπανγκλαντές. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις των ελληνικών Αρχών, περίπου 20.000 πολίτες του Μπανγκλαντές εξακολουθούν να βρίσκονται στη Λιβύη αναζητώντας δίοδο προς την Ευρώπη, παρά τις κινήσεις της Αιγύπτου να περιορίσει τη συγκεκριμένη διαδρομή.

Για τον λόγο αυτό ο Θ. Πλεύρης θα μεταβεί στις 17 Ιουνίου στη Ρώμη για να συναντήσει τον Ιταλό ομόλογό του, σε συνέχεια των συνεννοήσεων που έχουν αναπτυχθεί μεταξύ Κυριάκου Μητσοτάκη και Τζόρτζια Μελόνι για κοινό σχεδιασμό ενόψει του καλοκαιριού.

Παρότι τα στοιχεία δεν προκαλούν προς το παρόν συναγερμό, στο κυβερνητικό επιτελείο θεωρούν ότι απαιτείται αυξημένη ετοιμότητα. Την ίδια στιγμή συνεχίζεται η προετοιμασία των δομών στην Κρήτη, με την εγκατάσταση της Αγυιάς στα Χανιά να λειτουργεί ήδη και τη νέα δομή του Ηρακλείου να αναμένεται να τεθεί σε λειτουργία μέσα στον Ιούλιο.