Ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας ανακοίνωσε σήμερα πρόταση για την αποδέσμευση 400 εκατομμυρίων βαρελιών πετρελαίου από τα στρατηγικά αποθέματα των χωρών-μελών του. Πρόκειται για τη μεγαλύτερη τέτοια κίνηση στην ιστορία του
οργανισμού και στόχος της είναι να περιοριστεί η μεγάλη άνοδος των τιμών του πετρελαίου που σημειώθηκε μετά την έναρξη της σύγκρουσης μεταξύ των Ηνωμένες Πολιτείες και Ισραήλ με το Ιράν.
Η ποσότητα αυτή είναι σημαντικά μεγαλύτερη από τα 182 εκατομμύρια βαρέλια που είχαν διοχετεύσει στην αγορά τα μέλη του οργανισμού το 2022, μετά την εισβολή της Ρωσία στην Ουκρανία.
Η απόφαση εγκρίθηκε ομόφωνα από τα 32 κράτη-μέλη του οργανισμού και ανακοινώθηκε την ώρα που ο πρόεδρος της Γαλλία, Εμανουέλ Μακρόν, προήδρευε σε συνάντηση των ηγετών της G7 όπου επρόκειτο να συζητηθεί το ζήτημα.
Η υπουργός Οικονομικών της Γερμανία, Κατερίνα Ράιχε, επιβεβαίωσε νωρίτερα ότι η αποδέσμευση θα φτάσει τα 400 εκατομμύρια βαρέλια, επισημαίνοντας ότι η χώρα της θα συμμετάσχει στη διαδικασία. Τη μεγαλύτερη συμβολή αναμένεται να έχουν οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Ιαπωνία.
Από την πλευρά του, ο υπουργός Ενέργειας της Ηνωμένο Βασίλειο δήλωσε ότι η χώρα του θα διαθέσει περίπου 13,5 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου. Σύμφωνα με Ευρωπαίο διπλωμάτη, η πρωτοβουλία για την αποδέσμευση προωθήθηκε κυρίως από την αμερικανική κυβέρνηση.
Ο εκτελεστικός διευθυντής του οργανισμού, Φατίχ Μπιρόλ, διευκρίνισε ότι η διάθεση των στρατηγικών αποθεμάτων θα γίνει με ρυθμό που θα καθοριστεί ανάλογα με τις συνθήκες κάθε χώρας. Παράλληλα, ο οργανισμός θα ανακοινώσει περισσότερες λεπτομέρειες για την εφαρμογή της απόφασης το επόμενο διάστημα και θα συνεχίσει να παρακολουθεί στενά την πορεία των αγορών πετρελαίου και φυσικού αερίου.
Την απόφαση χαιρέτισε και ο Επίτροπος Ενέργειας της Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Νταν Γιόργκενσεν, επισημαίνοντας ότι η Επιτροπή συνεχίζει να συντονίζει τις ενέργειες των κρατών-μελών σε συνεργασία με τον οργανισμό.
Ο ρόλος των στρατηγικών αποθεμάτων πετρελαίου
Οι 32 χώρες που συμμετέχουν στον οργανισμό σκοπεύουν να διοχετεύσουν στην αγορά 400 εκατομμύρια βαρέλια από τα στρατηγικά τους αποθέματα, με σκοπό να περιοριστεί η άνοδος των τιμών και να μειωθούν οι οικονομικές επιπτώσεις που προκαλεί η κρίση στη Μέση Ανατολή.
Πρόκειται για την έκτη φορά που λαμβάνεται τέτοια απόφαση από τον οργανισμό και για τη μεγαλύτερη αποδέσμευση στην ιστορία του. Η ποσότητα αυτή αντιστοιχεί περίπου στο πετρέλαιο που διέρχεται σε διάστημα 20 ημερών από τα Στενά του Χορμούζ, έναν από τους σημαντικότερους θαλάσσιους διαύλους για το παγκόσμιο εμπόριο, ο οποίος έχει επηρεαστεί σοβαρά από τον πόλεμο.
Γιατί οι χώρες δημιουργούν αποθέματα πετρελαίου
Το πετρέλαιο αποτελεί βασική πηγή ενέργειας για τη λειτουργία αυτοκινήτων, πλοίων και αεροσκαφών, ενώ καλύπτει περίπου το ένα τρίτο των παγκόσμιων ενεργειακών αναγκών. Επιπλέον, χρησιμοποιείται ως πρώτη ύλη για πολλά προϊόντα καθημερινής χρήσης, κυρίως πλαστικά.
Για τον λόγο αυτό, πολλές χώρες —ιδίως εκείνες που δεν διαθέτουν δική τους παραγωγή— διατηρούν στρατηγικά αποθέματα ώστε να μπορούν να ανταποκριθούν σε περιπτώσεις γεωπολιτικών κρίσεων ή προβλημάτων στον εφοδιασμό.
Ο ρόλος του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας
Ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας ιδρύθηκε το 1974 μετά την πετρελαϊκή κρίση, με βασική αποστολή τη διασφάλιση της ενεργειακής ασφάλειας και της σταθερότητας στον εφοδιασμό. Σήμερα αριθμεί 32 κράτη-μέλη, μεταξύ των οποίων η Γερμανία, η Αυστραλία, η Αυστρία, το Βέλγιο, ο Καναδάς, η Γαλλία, η Ιταλία, η Ιαπωνία, το Μεξικό, η Τουρκία και οι Ηνωμένες Πολιτείες.
Κάθε μέλος υποχρεούται να διαθέτει αποθέματα πετρελαίου που να καλύπτουν τουλάχιστον 90 ημέρες καθαρών εισαγωγών. Τα αποθέματα αυτά μπορεί να περιλαμβάνουν είτε αργό πετρέλαιο είτε προϊόντα διύλισης, όπως καύσιμα.
Προηγούμενες αποδεσμεύσεις αποθεμάτων
Ο οργανισμός έχει προχωρήσει σε αποδέσμευση αποθεμάτων πέντε φορές στο παρελθόν: πριν από τον Πόλεμος του Κόλπου το 1991, μετά τους κυκλώνες Τυφώνας Κατρίνα και Τυφώνας Ρίτα το 2005, κατά τη διάρκεια του εμφυλίου πολέμου στη Λιβύη το 2011 και δύο φορές το 2022 μετά την εισβολή της Ρωσία στην Ουκρανία.
Παγκόσμια αποθέματα και κατανάλωση
Σήμερα τα μέλη του οργανισμού διαθέτουν περισσότερα από 1,2 δισεκατομμύρια βαρέλια σε δημόσια στρατηγικά αποθέματα, ενώ περίπου 600 εκατομμύρια βαρέλια βρίσκονται σε ιδιωτικά αποθέματα κατόπιν κυβερνητικών εντολών.
Σε παγκόσμιο επίπεδο, τα αποθέματα πετρελαίου ξεπερνούσαν το 2025 τα 8,2 δισεκατομμύρια βαρέλια, ενώ η ημερήσια κατανάλωση φτάνει περίπου τα 100 εκατομμύρια βαρέλια.