Νίκη Παπαθεοχάρη: «Η τέχνη χτίζει ανθεκτικότητα και δεξιότητες ζωής»

Ποιήτρια, εικαστικός και στιχουργός, η Νίκη Παπαθεοχάρη ζει και αναπνέει μέσα από τις δημιουργίες της που έχουν άμεση επίδραση στο κοινό. Η πολυτάλαντη καλλιτέχνις μάς υποδέχεται στο Πολιτιστικό Κέντρο Τέχνης και Λόγου στα Αστέρια Γλυφάδας και μιλά στη Realnews για τον ιδιαίτερο ρόλο όλων των μορφών της τέχνης και την επίδραση που έχουν στους ανθρώπους, ιδιαίτερα στη νέα γενιά.

Η πολυσχιδής καλλιτέχνις αναφέρεται στην ανάγκη δημιουργίας του Πολιτιστικού Κέντρου Τέχνης και Λόγου επισημαίνοντας τις ανάγκες που καλύπτει τόσο σε προσωπικό όσο και σε συλλογικό επίπεδο. «Το κέντρο γεννήθηκε από την ανάγκη 33 χρόνων να στεγάσω πέτρες-νομάδες ως πρωταγωνίστριες στην απαρχή του κόσμου. Μια παρώθηση του Ελύτη “Και πολλά μέλλει να μάθεις αν το ασήμαντο εμβαθύνεις” και ακολούθησα έναν δρόμο άγνωστο από ένστικτο, αυτόμαθη στη χειραγώγηση της πέτρας. Θέλησα να στεγάσω την ανάγκη μου για έρευνα με τη ζωτική ενέργεια που μου περισσεύει και τη λαχτάρα μου για διάλογο με τη φύση και τον αγύρτη χρόνο. Πάνω απ’ όλα, να δημιουργήσω έναν σταθερό χώρο συνάντησης, αφύπνισης, δημιουργίας, μάθησης, με αποδέκτες συνοδοιπόρους, σε κοινή ασυλία, σε ένα καταφύγιο ψυχής».

Εχοντας ιδιαίτερη αγάπη στην πέτρα, η Ν. Παπαθεοχάρη μιλά γι’ αυτό το σκληρό υλικό που στα χέρια της φαντάζει μαλακό και εύπλαστο. «Οι πέτρες είναι τα σπλάχνα της θρυλικής θάλασσας. “Φαντάζει εύπλαστο” όπως λέτε, αλλά η αναμφίβολη αλήθεια είναι πως η πέτρα δεν παλεύεται. Τόσα χρόνια μαθητείας μου στο αρχέγονο κορμί της και η εμπειρία μου σας βεβαιώνουν ότι η πρωτόγνωρη πετρογλυπτική αποδείχθηκε εξαιρετικά απαιτητική εικαστική τέχνη. Γι’ αυτόν τον λόγο το πολιτιστικό κέντρο έχει αναγνωριστεί από τον καλλιτεχνικό χώρο ως μοναδικό στον κόσμο στο είδος του: Συνθετική πετρογλυπτική, ζωγραφική, ποίηση και μουσική. Η σύνθεση δεκάδων, εκατοντάδων και χιλιάδων στοιχείων κάθε έργου είναι πρωτογενής εμπειρία που απαιτεί εμμονή, πάθος και γνώση, για να πάρει η ύλη μορφή γλυπτού, αντάξια του “εν δυνάμει” του Αριστοτέλη».

Μέσα από κάθε έργο της η δημιουργός περνά τα σημαντικά μηνύματά της. «Ασιγούρευτο το υλικό του κόσμου. Κάθε ημέρα ιστορική σύγχυση και φαύλος κύκλος, σε μια απρόβλεπτη ταραγμένη εποχή. “Μια πέτρα φωνή έχεις”, συλλογίστηκα, “ρίξε την για τις αρχές και αξίες που αφανίστηκαν”. Αντιπολεμική καταγγελία από την “Ελένη της Τροίας” και τον “Πόλεμο του 2022”. Η θεματική ενότητα γυναικών σατιρίζει την κοινωνική πραγματικότητα “Το αρσενικό μια ζωή καβαλάρης δίχως άλογα”. Η σουρεάλ ερωτική “Εκρηξη” ξεσπάει “Σ’ αγάπες αφυδατωμένες μη με χαραμίζεις”. Τα 52 βατράχια, εκπρόσωποι της αριστοφανικής κωμωδίας, μας ειρωνεύονται για την ογκώδη αυτοεικόνα μας: “Ο Βρεκεκέξης κοάζει τ’ ανθρωποχαρμάνι. Μας έχει ξεκουφάνει το αλάνι…”. Πρέσβειρες με ανείπωτα μηνύματα οι πέτρες του βυθού».

Η Ν. Παπαθεοχάρη επισημαίνει τον ιδιαίτερο ρόλο της γλυπτικής, της ποίησης και της μουσικής. «Καταγωγή διονυσιακή έχουν οι δρόμοι της τέχνης. Καινούργιες αισθητικές φόρμες αναλαμβάνουν μια πρωτόγνωρη διάδραση. Πετρογλυπτική, ζωγραφική, ποίηση, μουσική συνθέτουν θεατρικές ξωτικές φιγούρες μύθων και παραμυθιών. Πέτρινες περσόνες αναλαμβάνουν πολιτικά, κοινωνικά, συναισθηματικά θέματα, που αγκαλιάζουν παιδιά, καλλιτέχνες, ποιητές και ολόκληρο τον κόσμο. Σε μια πολύπλευρη εικαστική πληροφορία, ο μύθος δίνει το πρώτο σχήμα, η ποίηση τη γλώσσα, η γλυπτική το τελικό σώμα πνευματικής κληρονομιάς, η μουσική τα ενώνει όλα με την αναπνοή μας. Η απλότητα και η αλήθεια των έργων, όπως είπε ο Κώστας Βαρώτσος, είναι ζωντανό παράδειγμα ότι ο πολιτισμός δεν είναι πολυτέλεια, είναι αναγκαία κατάθεση». Ενώ εκφράζει τη χαρά της όταν βλέπει ανθρώπους να ξορκίζουν το σκοτάδι μέσω της τέχνης: «Δεν θα πω ότι είναι η εποχή που αφεντεύει η τέχνη. Σε έναν κόσμο που επιταχύνεται και απομακρύνεται από το ίδιο το σώμα του και το φυσικό του περιβάλλον, ο άνθρωπος γίνεται γενικά όλο και πιο αλεξίθυμος. Δεν μπορεί δηλαδή να εκφράσει τα συναισθήματά του, ούτε στις σχέσεις του, πόσο μάλλον να ανταποκριθεί στην τέχνη. Πιστεύω ότι χρειάζονται καινούργιες προκλήσεις με αλήθεια και όχι για το χάος των εντυπώσεων. Η προσέγγιση προς την τέχνη ζητάει πίστωση εμπιστοσύνης. Βλέπω με ελπίδα καθημερινά ανθρώπους “να ξανάρχονται” στο μουσείο και να ομολογούν με λόγια μοναδικά την εμπειρία τους, σαν να ανακάλυψαν ξέφωτο στην τέχνη, στα φτερά της πέτρας».

Το πρόσημο του κοινού και ιδιαίτερα της νέας γενιάς μέσα από την επαφή τους με την τέχνη σε όλες τις μορφές της μόνο θετικό μπορεί να είναι, τονίζει η Ν. Παπαθεοχάρη. «Με το αδιαμφισβήτητο δεδομένο ότι η τέχνη δεν είναι πολυτέλεια, ο καθένας μπορεί να αναγνωρίσει τα εκφραστικά του μέσα και να εικονίσει τη δική του καλλιτεχνική απόδραση. Το λέω σαν μια γενική αλήθεια, αλλά και από τον δικό μου προσανατολισμό, ως “αυτόμαθη” στο αρχέγονο υλικό του βυθού. “Μέσα από την τέχνη” ενεργοποιείται η δημιουργική φαντασία, που γίνεται “εργαλείο” αντοχής και στοχασμού. Η τέχνη χτίζει ανθεκτικότητα, ενσυναίσθηση, κριτική σκέψη και δεξιότητες ζωής. Δίνει στο μυαλό επάρκεια να φτάσει όπου δεν μπορεί. Να “παίξει” ίσως, όπως δοκίμασα εγώ, με κάποια πρόκληση, με ταχύτητες σε “πρωτογενή” έργα».

Προγράμματα για παιδιά

Στο πολιτιστικό κέντρο φιλοξενούνται πολλά και ενδιαφέροντα προγράμματα για παιδιά και νέους, κάτι που καταδεικνύει τη σχέση της νέας γενιάς με την τέχνη. «Η ανακάλυψη της τέχνης του “ασήμαντου” για την εξελικτική πορεία της νέας γενιάς είναι μια πρόκληση ότι μπορούν να σπάσουν τα κατεστημένα και χωρίς ναφθαλίνη να βρουν τη δική τους διέξοδο. Τα παιδιά είναι σοφοί αποδέκτες. Εχουν το ζηλευτό προνόμιο του αυθορμητισμού και της αθωότητας. Προσλαμβάνουν με ειδικά αισθητήρια τα εξωτερικά μηνύματα, γιατί δεν έχουν προφτάσει να γίνουν αιχμάλωτοι του αστικού κατεστημένου. Η τέχνη που γνωρίζουν πρώιμα συνοδεύει τα παιδιά στην καλλιτεχνική τους διαμόρφωση, όπως μια ανάσα από το αντισυμβατικό κίνημα dada. Ευχή υπερρεαλιστική, όλοι οι κάτοικοι του πλανήτη να ήταν παιδιά».

Παράλληλα με την πετρογλυπτική, η εικαστικός γράφει ποιήματα. «Εχοντας ζήσει πολλά μίλια “άγραφης ζωής”, η ποίηση ήταν ο τρόπος να μιλήσει η πέτρα όταν σωπαίνω. Είναι η πρώτη γλώσσα του πρωτανθρώπου η ποίηση, πριν ανακαλύψει τη γραφή. Το κεντρικό διάπυρο κομμάτι του τρόπου ζωής. Εχει τη νεότητα στα σπλάχνα της. Θεραπότοπος σε οικουμενική διάσταση. Το χαϊκού, που εξαιρετικά εκτιμάω, είναι ένα εξελιγμένο παιχνίδι γλώσσας. Η ιαπωνική ποιητική φόρμα με τον πιο σύντομο και τον πιο πυκνό λόγο. Μια άσκηση λιτότητας και ευφυΐας. Η αφαιρετική του δομή, με την απόλυτη πειθαρχία της σύνταξης σε 5, 7 και 5 φωνητικές συλλαβές μού δίνει την ευχέρεια να διατυπώνω τόσες θεμελιώδεις αρχές μέσα σε ένα τρίστιχο:

“Ονειρεύεσαι                             Φεγγίτη ψάχνω

Του νερού καρδιοχτύπι             Νύχτα μου καληνύχτα

Αν το βρεις πάρ’ το                  Αστο γι’ αύριο”».

Χριστουγεννιάτικο bazaar

Το Πολιτιστικό Κέντρο Τέχνης & Λόγου Νίκη Παπαθεοχάρη διοργανώνει χριστουγεννιάτικο bazaar σε συνεργασία με τα Παιδικά Χωριά SOS το Σαββατοκύριακο 20 & 21 Δεκεμβρίου, από τις 12:00 έως τις 17:00 (Λεωφόρος Ποσειδώνος 110, 166 74, Αστέρια Γλυφάδας, τηλ. 2111907006). Το bazaar θα συνοδεύουν μουσικά δρώμενα, σε συνεργασία με τον δήμο Γλυφάδας, που θα σκορπίσουν χαρά σε μικρούς και μεγάλους. Μάθετε περισσότερα στο αναλυτικό πρόγραμμα στις ιστοσελίδες culturalcenternp.gr & sos-villages.gr.